Wisselwachter
Het verhaal over het Witte Huis van Franklin Delano Roosevelt is verrassend actueel. Ik kwam zoveel parallellen met nu tegen. Het lijkt erop en het is toch net anders.
The West Wing in 1933
Geert Mak neemt je mee naar het Amerika van de jaren 1930. Je maakt eerst kennis met Ethel Gross en Harry Hopkins. En daarna met Franklin Delano Roosevelt en Eleanor Roosevelt. En dan wervel je zo met de Roosevelts en Hopkins het Witte Huis in. Het is alsof je naar The West Wing kijkt: je zit eerste rang en kijkt mee met het wel en wee van de president en zijn staf. De verteller Geert Mak slaagt er weer in je helemaal mee te slepen.
Ik begon aan het boek met het idee ‘wat kan dit nou zijn behalve nostalgisch verlangen naar een tijd waarin Amerika en Europa besties waren’. Het boek vertelt inderdaad weinig nieuwe dingen. Alle feiten zijn inmiddels wel bekend. Toch vond ik het verrassend en dat komt vooral doordat het verhaal veel parallellen met nu heeft. Door de wijze van vertellen, het perspectief en het gekozen tijdperk laat Mak zien dat Amerika toen eigenlijk helemaal niet zo anders is dan Amerika nu. Het isolationisme, het regeren per decreet (Roosevelt was ook fan): er is niets nieuws onder de zon.
Mensen
Wat wel anders is: de mensen. Zonder Churchill en Hopkins had de wereld er nu anders uitgezien. Zij konden weer niet zonder Roosevelt: de man met het politieke instinct. En Roosevelt kon weer niet zonder Eleanor, die als een soort moreel geweten fungeerde, en zijn steun en toeverlaat Hopkins. En vergeet ook niet mensen als Frances Perkins, de vrouwelijk minister van Arbeid die de sociale politiek van Roosevelt vorm gaf.
Opvallend vond ik dat Roosevelt en Hopkins journalisten vroegen om ‘feitenonderzoek’ te doen: luister en kijk wat de maatregelen met mensen doen. Zo gingen er mensen naar de Dust Bowl, maar ook naar nazi-Duitsland. Dorothy Thompson beschreef bijvoorbeeld nazi-Duitsland. Op basis van haar ervaringen schreef haar man, Sinclair Lewis, in 1935 het boek ‘It Can’t Happen Here’. Over een dictator die zegt: “Mijn enige ambitie is om alle Amerikanen te laten beseffen dat ze het grootste volk op deze goede oude Aarde zijn, en zullen blijven.” MAGA!
Democratie
Wat mij het meest raakte in dit boek is een citaat uit een brief van Martha Gellhorn aan Eleanor Roosevelt, eind 1939: “Ik geloof niet dat het fascisme de democratie kan verslaan, ik denk dat de democratie alleen zichzelf kan vernietigen. De democratie moet zichzelf zo hebben uitgehold, zichzelf zo goedkoop hebben gemaakt en verloochend, dat het niet langer een emotionele en inspirerende realiteit is: op zo’n moment kan het fascisme, die kolossale zwendelpartij, zich vermommen en een allesbepalende plaats in de geschiedenis innemen.” Ze beschrijft precies het gevaar van de huidige machteloze politiek in Den Haag, Brussel en op zo veel meer plekken.
Het boek staat vol met feiten. Gelukkig kun je er vaak overheen lezen. De uitkomst weet je wel en als je vooral het verhaal wilt lezen is ‘diagonaal lezen’ geen probleem. Lees vooral het verhaal en verwonder je over al die parallellen met nu. En wees dankbaar voor het feit dat er toen mensen als Hopkins en Roosevelt waren.
