Vrijuit
Waar het boek over gaat: Iris de Graaf bemachtigt haar droombaan: correspondent in Rusland voor de NOS. Kort voor ze vertrekt, breekt de coronapandemie uit. Noodgedwongen werkt ze haar eerste maanden in Nederland. Met de koffers naast haar, niet wetend wanneer ze mag vertrekken. Het bleek kenmerkend voor haar correspondentschap dat een achtbaan van gebeurtenissen en emoties werd.
Wat een reis
In Vrijuit neemt Iris de Graaf je mee. Waarom dit haar droombaan is, haar oma Katja en haar eerste reizen naar Rusland. Vervolgens neemt ze je mee in haar correspondentschap dat een achtbaan van gebeurtenissen werd. Van corona naar ‘speciale militaire operatie’ naar militaire censuur. Het is een fascinerend verhaal waarvan je al weet dat het alleen maar slecht kan eindigen. En dat doet het ook: halsoverkop moet ze voor haar eigen veiligheid terug naar Nederland. Waar ze in een zwart gat belandt. Ik las haar verhaal in een paar dagen ademloos uit.
Rode lijn
Naast haar professionele verhaal vertelt De Graaf ook over haar privéleven in Moskou. Ze leeft een typisch Instagramleven van sportroutines, matchas met lavendelpoeder en lievelingssnacks. Ik kan daar helemaal niks mee, sterker, ik erger mij er mateloos aan. Tegelijk vertelt ze vooral over haar privéleven omdat haar correspondentschap ook ging over hoe ze zich staande hield. Ze is trots op haar onafhankelijkheid en wat ze opgebouwd had in Moskou. Daarom verlegde ze telkens de rode lijn voor het moment waarop ze echt terug zou gaan naar Nederland. Ook al twijfelde ze zelf voortdurend of ze wel wilde blijven in een land dat haar en haar werk criminaliseerde. En heel Europa op z’n kop zet. Toch bleef ze in Moskou, ondanks het gevaar, ondanks het gevangenzetten van de Amerikaanse journalist Evan Gershkovich, ondanks de militaire censuur, ondanks dat ze het woord ‘oorlog’ niet mocht gebruiken. Zij bleef met haar cameraman Faik en haar assistent Irina (wat een heldin) proberen in Nederland te laten zien hoe het dagelijks leven in Rusland is. Dat Russen net zo van mening verschillen als dat wij doen.
De Graafs verhaal verraste mij, ook al had ik veel goede recensies gelezen. Toch zag ik er tegenop, vooral vanwege mijn eigen vooroordelen over De Graafs levensstijl (die overigens deels bleken te kloppen – hallo matcha met lavendelpoeder), alleen zegt dat natuurlijk niets over iemands drijfveren en leven. Ik verwachtte het zoveelste Ruslandverhaal gelardeerd met wat persoonlijke familieverhalen over haar liefde voor Rusland. Ik las het verhaal van een jonge vrouw, journalist, die zo goed en zo kwaad als dat ging intens genoot van haar droombaan, tegelijk twijfelde of ze er wel goed aan deed en doodsbang was. Wat een reis.
