Tricky tijden
Tricky tijden. Zo voelen deze tijden wel eens: alles verandert, niets blijft hetzelfde en waar eindigt het? En hellup, hoe moet dat met ons?! “We hebben een verbindend verhaal nodig!” “We moeten mee in de AI-race!” “Tegen polarisatie!”
Liminaliteit
Jitske Kramer is cultureel antropoloog en onderzoekt hoe mensen culturen vormen en culturen mensen vormen. In Tricky Tijden onderzoekt zij waar wij nu staan en hoe we verder komen. En introduceert het begrip ‘liminaliteit’: het grenzeloze ondertussen. Een overgangstijd waarin we afscheid nemen van wat was en het nieuwe er nog niet is. Met voorbeelden uit allerlei culturen en situaties laat zij zien hoe zo’n proces gaat. Het is een magische tijd vol ruimte om te dromen, buiten de lijnen te denken en te verbeelden. En het geeft ruimte aan mensen die spelen met grenzen: tricksters. De positieve variant zijn de hofnarren, de negatieve de ‘sterke mannen en vrouwen’ die precies schijnen te weten waar we naartoe moeten (meestal is dat ergens naar terug), ook al begeven we ons op onbekend terrein.
Notities
Tijdens het lezen schieten er voortdurend voorbeelden door je hoofd. Over ict-systemen en procesveranderingen die maar niet lukken. Over politiek die veranderd is een trickstercultuur vol met mensen die allemaal verkondigen dat we als we hen volgen, je echt-waar-gegarandeerd uit het doolhof direct in het paradijs komt. Het boek geeft inzicht in wat er nu gebeurt en hoe wij mensen met al die veranderingen omgaan. En dan niet ‘van A naar B’ veranderingen, maar ‘van A naar weet niet’. Ik maakte druk notities om later na te lezen en legde verbanden met situaties die ik nu zie of ervaar.
Verhalen
Kramer reist naar sjamanen én doet een cursus verdwalen bij een voormalig lid van de Britse special forces om te onderzoeken hoe wij mensen met grote veranderingen omgaan. Want we hebben het natuurlijk al vaker gedaan, omgaan met grote veranderingen. Niet in zo’n gerationaliseerde wereld gericht op winstmaximalisatie. Daar gaan we het dan ook niet vinden. Wel in verbeelding, verhalen, oude rituelen. Sla maar eens de Bijbel open: vol met verhalen over veranderen en hoe je als mens daarin staande blijft. Dit noemt Kramer dan weer niet, da’s jammer.
Het mooiste advies? Erken dat je verdwaald bent. Dat je het niet weet. Maak tijd voor kampvuurgesprekken. Voor verhalen en verbeelding. Dan vind je het gezamenlijke verhaal, de waarden. En volgt de rest wel.
Aanrader als je nieuwsgierig bent naar welke krachten er in deze tijd spelen en hoe je als mens om kunt gaan met veranderingen. In je eigen leven, op je werk of in de samenleving. Het leest vlot en het blijft niet bij een analyse. Kramer zet het in handige overzichten (bijvoorbeeld ‘Herken trickstertactieken’) en tips (Eerste hulp bij verdwalen). Leerzaam boek!
Magie
Ik moest tijdens het lezen erg denken aan deze uitspraak van Walt Disney. Je ziet hem bij de ingang naar Main Street in Magic Kingdom. Een park vol verbeelding en verhalen. En tegelijk is het een pretpark en voldoet het aan onze behoefte aan liminoid ervaringen: wel de ervaring, niet de moeite om écht te veranderen.
Here you leave today and enter the world of yesterday, tomorrow and fantasy
