Schiet maar, ik ben toch al dood
Waar het boek over gaat: Familie-epos over twee families: de Joodse familie Zucker en de Arabische familie Ziad. De Zuckers komen uit een klein dorpje in het tsaristische Pools-Rusland. De plek waar eind 19e eeuw Joden door pogroms verjaagd werden. De Ziads wonen al eeuwen in de buurt van Jeruzalem. Samuel Zucker vlucht begin 20e eeuw uit Rusland en belandt uiteindelijk in Palestina. Hij koopt met andere zionisten een stuk grond. En op dat stuk grond huren de Ziads hun tuinderij. De families raken met elkaar vervlochten tot in de 21e eeuw.
Een onmogelijke vriendschap
Ik las de afgelopen tijd meer boeken over Israël en Palestina. Allemaal vertellen ze hoe complex het conflict tussen beide volken is. Hoeveel kanten het heeft, hoeveel perspectieven, hoeveel meningen. Dit boek is geen uitzondering. Navarro vertelt het verhaal van een Joodse en Arabische familie. De verhalen beginnen met Samuel Zucker en Ahmed Ziad. Samuel groeit eind 19e eeuw op in tsaristisch Rusland dat steeds antisemitischer werd. Hij vlucht. Ahmed leeft met zijn vrouw Dinna bij Jeruzalem dat bestuurd werd door het Ottomaanse Rijk. Samuel en Ahmed worden buren. En vrienden. Dan breekt de Eerste Wereldoorlog uit en verandert de wereld.
Meeleven
Ik had even tijd nodig om echt in het verhaal te groeien. Daarna lieten de levens van Samuel, Ahmed, Dinna, Kassia, Mohamed, Ezechiël en Marinna mij niet meer los. Ik leefde helemaal met hen mee. Navarro kan meeslepend schrijven en dat bewijst ze ook in dit boek. Ze verweeft veel historische gebeurtenissen in het boek. Ik vond het meestal niet storend. Je krijgt hierdoor een goed beeld van de wereld om de Zuckers en Ziads waardoor je ook meer inzicht krijgt in hoe ingewikkeld dat conflict tussen die twee bevolkingsgroepen is.
Afbreuk
Helaas is Navarro wel uit de bocht gevlogen met het verweven van de verschrikkingen van de Holocaust in het boek. Het moet zeker een plek hebben. Maar én concentratiekampen én gaskamers én Josef Mengele? Dat is een overdosis. Een van de drie was al genoeg geweest om het verlangen van Joden naar een veilig thuis duidelijk te maken. Ik vond het afbreuk doen aan het verhaal. En spannende verhalen over het Parijse verzet lees ik wel ergens anders, dat was ook echt niet nodig. Het gaf ook een hinderlijke pauze in het verhaal van Ezechiël en Mohamed.
Beter begrip
Net als andere lezers ben ook ik geen fan van het slot. Het leidde mij heel erg af van wat Navarro – denk ik – eigenlijk wilde vertellen. Ik schrijf er niet te veel over, lees het gewoon zelf. De rest van het boek is namelijk absoluut de moeite waard. Ook om de verhalen van mensen in Israël en de Palestijnse gebieden beter te begrijpen. Je leeft met twee families mee en ziet langzaam maar zeker de scheurtjes en breuken ontstaan. Je schreeuwt ze bemoedigend ‘houd vol!’ toe. Tot het moment dat iedereen beseft dat de wereld voor altijd anders is.
Er zijn momenten in het leven waarop voor iemand die zichzelf wil redden de keuze eenvoudig is: doden of gedood worden.
