Onorthodox – Deborah Feldman
Rituelen kunnen prachtig en nuttig zijn. Afgelopen week zat vol voorbeelden: Dodenherdenking, het bevrijdingsvuur, de kroning van een koning. Rituelen en regels kunnen je helaas ook gevangen houden. Deborah Feldman vertelt in dit boek over hoe rituelen en regels haar beknelden en hoe zij langzaam maar zeker afstand nam.
Devoiri (Deborah Feldman) groeit op in een ultraorthodox-joodse omgeving in Williamsburg, New York: de chassidische Satmar-sekte. Het is 1 van de grootste chassidische sektes. Niet vreemd, want hun doel is veel kinderen krijgen om zo wraak te nemen op Hitler. De Satmar leven volgens strenge regels. Regels die je dag bepalen van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat. Van je eten tot je kleding, van je hobby’s tot je huwelijk. De sekte bepaalt ook met wie je trouwt. Uithuwelijken is regel. Devoiri ervaart haar leven als kind als erg veilig. Ze leest wel stiekem boeken die ze niet mag lezen en geen idee heeft waarom dat eigenlijk niet mag. Maar dat is zo ongeveer de grootste overtreding. Op het moment dat Devoiri uitgehuwelijkt kan worden (ze is 15 of 16) gaan de regels steeds meer knellen. Devoiri vraagt zich steeds vaker af hoe het leven ‘aan de overkant’ (letterlijk: in Manhattan) is.
Feldman vertelt uitgebreid over alle regels en voorschriften in het dagelijks leven van een Satmar-meisje en een jonge Satmar-vrouw. En hoe zij zich steeds benauwder voelt. Totdat ze op een dag zo benauwd is dat ze haar man overtuigt naar een andere wijk te verhuizen. Daar wonen ‘Satmar-afvalligen’: Satmar die het niet zo nauw nemen met alle regels. Het geeft haar wat lucht, maar het is niet genoeg.
Gek worden van de regels, niet zelf over je leven mogen beslissen, een hele gemeenschap die je op je vingers kijkt, misbruik (de mikwe, het huwelijk): het stapelt op. En het allerergste vond ik wel dat alle vrouwen stilzwijgend meewerken.
Het verhaal van Deborah leest alsof het fictie is. Je leest het gedeelte tot haar huwelijk bijna in 1 adem uit. Daarna verandert de toon. En is het verhaal afstandelijker. Alsof ze zelf nog niet precies weet hoe ze hierop terug wil kijken. De persoonlijke worsteling voel je door de pagina’s.
Netflixserie Unorthodox
Op Netflix kun je de miniserie ‘Unorthodox’ zien. Het is gebaseerd op dit boek. Sommige passages herken je (het mikwe bijvoorbeeld). Heel veel is ook anders. Zo heet de hoofdpersoon opeens Esty en is haar passie niet lezen, maar muziek. En de manier waarop ze uit de gemeenschap stapt is totaal anders. Het beklemmende gevoel is hetzelfde. De serie en het boek zijn allebei de moeite waard, ook als je 1 van beide al gezien of gelezen hebt.
