Mens en machine
Neemt AI ons over? Techbazen slaan alarm, anderen loven de onbegrensde mogelijkheden. Hoe moeten we ons verhouden tot deze techniek? Ik loop al een tijdje rond met een gevoel van ongemak als het gaat over nieuwe technologieën als ChatGPT, CoPilot en sociale media. In dit boek vond ik de woorden voor mijn ongemak. En kon ik dankzij het lezen hiervan ook een vinger leggen op waar het voor mij wringt. En dat opent weer het zicht op wat het wél kan opleveren.
Roderick Nieuwenhuis is filosoof en neemt je mee in de machinegeschiedenis. Je maakt uitstapjes naar de theologie, filosofie, kunst en literatuur. Soms duikt hij wel erg diep in de filosofie en ben ik het even kwijt. Gelukkig kun je het daarna snel weer oppakken.
Na het lezen weet je 1 ding zeker: de reacties op AI zijn niet anders dan die op de stoommachine, de boekdrukkunst of de lopende band. Bij elke revolutie waren er alarmisten die geloofden dat de machines de wereld zou overnemen. Geruststellend dat ons ongemak bij de machines van alle tijden is. Aan de andere kant: misschien hebben ze dit keer wel gelijk…
Frictie
Machines hebben door de eeuwen heen ons leven makkelijker gemaakt. Boeken hoeven we niet meer over te schrijven en dankzij de computer is ‘in het net’ schrijven niet meer nodig. Reizen is vele malen sneller en comfortabeler dan 200 jaar geleden. En het comfort in onze huizen is niet te vergelijken met 100 jaar geleden. Kortom: machines hebben ons veel gebracht.
Tegelijk laat dit ook zien waar het wringt: door al het comfort is het moeilijker om geluk te ervaren. We vinden het vanzelfsprekend dat dingen moeiteloos gaan. We verwonderen ons niet meer, ervaren geen voldoening (bijvoorbeeld als je zelf een stoel maakt). Mensen zijn meer dan ratio. Ons geloof in de perfectie van technologie vervlakt ons bestaan. Nieuwenhuis koppelt de ontwikkelingen aan de ideeën van belangrijke filosofische denkers als Nietzsche, Voltaire, Kant, Ahrendt en Schopenhauer.
Hoe dan?
Nieuwenhuis geeft in dit boek geen concrete tips. Hij wijst wel op de wijsheid van Kant: we hebben een vrije wil. We kunnen zelf kiezen hoe we de machine gebruiken en waarvoor. We hebben een keuze. Techniek overkomt ons niet. We hoeven niet op robots te gaan lijken. We zijn imperfecte mensen, dat is juist wat ons zo ver gebracht heeft. Kortom: denk zelf na over hoe je AI, smartphones en al die andere nieuwe technologie gebruikt.
En dan zie je opeens overal gesprekken opduiken over ‘waar zet ik AI wel en waar niet voor in, wanneer is het belangrijk om zelf te blijven denken en je kennis te verrijken’. Bijvoorbeeld deze vlog van Ryder Carroll, de grondlegger van de Bullet Journalmethode (intentional living by writing).
Mens en machine is een aanrader als je je wilt verdiepen in de relatie tussen mens en machine. Om woorden te vinden voor wat jij voelt bij al die technologie die ons overspoelt. En om daarna keuzes te maken die passen bij hoe jij jouw leven wilt leven.
