Lichter dan ik
Dit boek gaat over een njai, een maîtresse van lokale komaf in Nederlands-Indië. Aan het einde van haar leven vertelt Isah haar verhaal aan haar vriendin Tjanting. Omdat zij beter schrijft. Zo verwerkt Dido Michielsen handig haar eigen rol. Ze schreef dit boek op basis van het levensverhaal van haar eigen betovergrootmoeder. Al op de eerste bladzijden lees je dat zij haar dochters nooit meer gezien heeft. En juist omdat je vanaf het begin weet dat moeder en dochters elkaar uit het oog verliezen is het een aangrijpend en hartverscheurend verhaal.
Klassensamenleving
Isah groeit op in een kraton, een vorstenverblijf voor de sultan op Java rond 1850. Daar geldt een strikte standenmaatschappij op basis van je afkomst en dan je functie. Want op Java hoorde iedereen in een klasse. De Nederlanders vormden een extra laag bovenop de bestaande klassensamenleving. Je afkomst bepaalde als eerste je klasse: was je Javaans, Indo (gemengd bloed) of Nederlands/ Europees? Daarna viel je in een subklasse op basis van je functie. Dat Java ook zonder Nederlanders zulke strikte klassenscheidingen kende wist ik niet.
Na een vrije jeugd merkt Isah dat er toch verschillen zijn tussen haar de prinsessen en haarzelf. En dat alle dromen die ze over haar toekomst heeft vooral dromen zullen blijven. Haar moeder en andere vrouwen uit de kraton bepalen haar toekomst: ze zoeken een man voor haar. Isah gelooft dat er een beter leven mogelijk is, buiten de kraton. Als zij bijzonder oogcontact heeft met een Nederlandse officier op het huwelijk van haar vriendin Karsinah, zet zij al haar hoop op deze man. Ze vlucht uit de kraton en haar plan slaagt: ze wordt de maîtresse van een Nederlandse man. Samen krijgen ze twee dochters. Isah houdt al die jaren hoop dat ze ooit trouwen. Tot de dag dat hij haar meedeelt dat hij naar Nederland gaat en dat met haar dochters moet vertrekken. Hij gaat trouwen met een Nederlandse. Want zonder Nederlandse vrouw heeft hij geen carrièrekansen. Isah moet kiezen: een leven met haar dochters of haar dochters kans geven op een Nederlandse opleiding.
Eerder dit jaar las ik Tropenbruid van Susan Smit. Beide boeken verschenen ongeveer tegelijk. Beide boeken vertellen over eenzelfde leven. Ze doen dat vanuit een ander perspectief. Waar Tropenbruid het perspectief van de Europese vrouw kiest, kiest Dido Michielsen het Javaanse perspectief. Daarmee zijn ze elkaars spiegel. Ze hebben allebei hun sterke punten. Waar Tropenbruid het lot van een ongeliefde officiële echtgenote laat zien, vertelt Lichter dan ik het lot van de Javaanse maîtresse die aan de kant gezet wordt voor een officiële echtgenote. Het verhaal van Isah vond ik indrukwekkender. Vooral vanwege de opbouw van het boek.
