Jeruzalem. De biografie
Jeruzalem. Stad van pelgrims, kolonisten, opportunisten en extremisten. En dat al duizenden jaren tot op de dag van vandaag. Wil je iets begrijpen van het conflict tussen Israël en Palestijnen, dan is dit boek een aanrader. Want hier gaan duizenden jaren geschiedenis aan vooraf. Waarin de ene heerser na de ander Jeruzalem in handen had, de ene godsdienst na de ander heilige gebouwen bouwde en de religies elkaar ook nog eens onderling de tent uit vochten.
Simon Sebag Montefiore deelt de geschiedenis van Jeruzalem op in 9 tijdvakken: Jodendom, Heidendom, Christendom, Islam, Kruistocht, Mammelukken, Ottomanen, Keizerrijk en Zionisme. Alleen al deze indeling vertelt een verhaal op zichzelf.
Lange geschiedenis
Ik ken een deel van de Bijbelse verhalen en vond het verrijkend om hier nu historische feiten bij te krijgen. Dat geeft een meerwaarde aan zowel de Bijbel als de geschiedenis van Jeruzalem.
En dan begint de geschiedenis die ik niet zo goed ken. En duizelt het al snel van alle namen. Al die namen onthouden gaat niet. Wat wel gaat, is het creëren van een beeld van een lange geschiedenis waarin de ene heerser na de andere Jeruzalem in handen had. En dat de verovering door het een groot rijk niet betekende dat de plaatselijke heerser het veld ruimde. Nee hoor, die werd regelmatig gewoon onderbaas van een nieuwe opperbaas. De opperbaas vond dat voor de continuïteit van het gezag vaak ook wel handig.
Religies in Jeruzalem
Ik focuste mij bij het lezen op twee dingen: de rol van religies in Jeruzalem en hoe joden en Palestijnen/moslims/Arabieren in Jeruzalem samen leefden (of niet). Montefiore schrijft beeldend en schuwt details niet. Van kleine levens tot de bloederigste details. Hij focust zich vooral op de machthebbers: wie is de baas? Door alle details lees je ook veel over het samenleven van de verschillende groepen in Jeruzalem. Waarbij mij vooral opviel hoe christenen elkaar letterlijk de kerk uit vochten. Zo erg, dat tot op de dag van vandaag een moslim beheerder is van de Heilige Grafkerk.
Grote Rijken
In de 19e eeuw veranderde alles. De ‘grote Rijken’ (Britse Rijk, Franse Rijk, Russische Rijk, Ottomaanse Rijk) gingen zich met het Midden-Oosten bemoeien en claimden stukken land als invloedsfeer. Tegelijkertijd vonden in Rusland heftige pogroms plaats. Russische joden vluchtten vooral naar de Verenigde Staten, maar een deel ook naar Palestina. Dit waren meestal zionisten: ze waren vaak seculier, kochten land en hadden socialistische idealen. Ze wilden het land ontwikkelen en geloofden dat Joden en Arabieren daarbij zouden samenwerken. Een onafhankelijk Palestina was hun droom, net zoals Arabische nationalisten droomden van een onafhankelijk Palestina. Lang verhaal kort: de wereldrijken beloofden van alles aan hun ‘beschermelingen’, door het afbrokkelen van hun rijken na de Eerste Wereldoorlog konden ze hun beloftes niet nakomen en toen begon de ellende die tot vandaag duurt. Simon Sebag Montefiore vertelt het hele verhaal en het is absoluut een aanrader om te lezen.
Feitelijk
Simon Sebag Montefiore is Joods. Hij maakt er geen geheim van. Toch leest het boek niet als partijdig. Geweld is geweld, door wie dan ook. En joods fanatisme is net zo goed fanatisme als moslimfanatisme. Of christenfanatisme. De liefde voor Jeruzalem spreekt wel door het boek. Of misschien moet ik het fascinatie noemen. Zoals de hele wereld gefascineerd is door dit stadje dat niet aan zee ligt, geen grondstoffen heeft en eigenlijk niet meer te bieden heeft dan de Tempelberg.
