Er stromen rivieren in de lucht
Met gemixte verwachtingen begon ik aan het boek van Elif Shafak. In haar vorige boek, Het eiland van de verdwenen bomen, vond ik de ‘pratende vijgenboom’ wat gezocht. Het verhaal daarentegen was prachtig. Dit boek heeft weer zo’n titel, stromende rivieren in de lucht.
Shafak verbindt ook in dit boek natuur en mens. De compositie waarmee ze dit doet is werkelijk fantastisch. Magisch-realisme, de oudheid en een modern-activistisch element. En ja, het ligt er dik bovenop, maar wat een prachtig geheel. Een regendruppel verbindt natuur en mens, de vroege oudheid en de 21e eeuw. En net als dat water drie atomen heeft, verbindt Shafak in dit boek 3 verhaallijnen. Eigenlijk vier, want een regendruppel is de verbinding en dat verhaal begint in de oudheid. Zoals ze zelf in de inleiding schrijft: “Drie figuren krijgen een connectie over de grenzen van tijd en ruimte en vormen samen dit verhaal…”
Dickensiaans
Het eerste verhaal is dat van Arthur. Koning Arthur van de Sloppen en Riolen. Dat klinkt Dickensiaans en zo leest dit verhaal ook. Het pakt direct, leest vlot en zakt nergens in. Ik bleef het hele boek benieuwd naar hoe het hem zou vergaan. Arthur ziet in 1840 het levenslicht en proeft een sneeuwvlok aan de oevers van de Theems bij het riool. Vanuit de sloppen belandt hij in het Brits Museum en raakt gefascineerd door de kleitabletten met het Gilgamesj-epos uit het oude Mesopotamië.
Traag
Door naar 2014 waar de 10-jarige Narin met haar oma langs de overs van de Tigris woont. Ze is Jezidi en kijkt vol verwachting uit naar haar doop in de Lalish-vallei bij Nineve. Dat dit niet goed kan aflopen weet je als je in die tijd het nieuws uit Irak en Syrië hebt gevolgd. Het levert een aangrijpend en indrukwekkend verhaal op. Narins verhaal komt traag op gang, vooral door de vele Jezidi-wijsheden die Narins oma vertelt. Tijdens het lezen is deze verhaallijn heel vertragend. En saai. Bekijk je achteraf de hele compositie, dan past het perfect.
Modern
De derde verhaallijn brengt je weer naar de Theems, naar Londen in 2018. Hydrologe Zaleekhah ligt in scheiding, huurt een woonboot en is zwaar depressief. Nieuwsgierig naar de eigenaar van haar woonboot loopt ze de tattooshop in en komt de rebelse Nen tegen. Dit is een modern verhaal over identiteit, migratie en klimaat. Ik vond het niet altijd even boeiend en een tikje voorspelbaar.
Regendruppel
De verbinding is een regendruppel. En daarmee vertelt Shafak het verhaal van de mens en het water. Hoe we daarmee omgaan, hoe het ons wortelt, hoe rivieren onder steden stromen, hoe rivieren droogvallen door ons toedoen en hoe afhankelijk we van het water zijn. Het is een subtiel evenwicht tussen een boodschap en een les. Shafak laat je voldoende ruimte om zelf je beeld te vormen.
Er stromen rivieren door de lucht is geen verhalend boek dat je lekker ontspannen wegleest. Het gaat hier niet om de verhaallijnen die je meenemen. Het gaat om de hele compositie. Dat vraagt aandacht bij het lezen. Je wilt alle linkjes ontdekken en mooie zinnen onderstrepen en de verbanden tussen de verhalen leggen. Het levert een wonderschone compositie op. En de onvergetelijke Koning Arthur van de Riolen en Sloppen. Aanrader!
Dingen verdwijnen niet gewoon omdat wij dat willen. Zelfs als we er beton op storten en er huizen overheen bouwen en net doen alsof ze nooit hebben bestaan – ze blijven bij ons horen, al die geesten waarvan we dachten dat we ze diep van binnen hadden begraven, en als we ze niet erkennen zullen ze ons blijven kwellen.
