De vriendenreünie
Een beetje integer kan niet. In Limburg kan het wel. Althans, dat denken veel Limburgse bestuurders. Dit vervolg op de Vriendenrepubliek (2013) van de journalisten Joep Dohmen en Paul van der Steen laat zien dat er sterke ambtenaren en mede-bestuurders nodig zijn om de oude bestuurscultuur van de vriendenrepubliek te doorbreken.
Het eerste deel is een samenvatting van het onderzoek dat de journalisten voor de Vrienderepubliek hebben gedaan. Het vertelt waarom juist in Limburg een vriendenrepubliek kon ontstaan waarin bestuurders en ondernemers elkaar over en weer vriendendiensten toespelen. Van de monopolistische politieke cultuur tot zonnekoningen zonder tegenmacht.
‘Ik doe dit voor Limburg’
In het tweede deel komen verhalen over de bestuurders van dit millennium aan bod. De bestuurders die het allemaal anders zouden doen na de affaires uit de jaren 90. Tot in 2021 het volledige College van Gedeputeerde Staten aftreedt na weer een integriteitsaffaire. Ook bestuurders zelf komen aan het woord. ‘Ik doe dit voor Limburg’ lijkt hét excuus voor het handelen. Dat ze daarmee en passant vrienden bevoordelen en andere belanghebbenden benadelen vergaten ze ‘even’. En dat het later altijd handig is om een ‘vriendendienst’ te kunnen vragen. Dohmen en Van der Steen brengen de netwerken achter de schermen in beeld. Netwerken die niemand terugziet in de officiële processen die vaak keurig gevolgd zijn.
Tunnelvisie
De schrijvers gaan in het tweede deel van het boek behoorlijk ‘los’. Het lijkt dat er bij de schrijvers wel enige tunnelvisie is. Als je continu dit soort zaken ziet en geen verandering, is dat waarschijnlijk ook om moedeloos van te worden. Er mist helaas wel onderbouwing. Hoe komen de schrijvers aan hun informatie? Hebben gesprekspartners soms ook andere motieven zoals wraak? Het eenzijdige beeld wordt versterkt door een gebrek aan medewerking door de hoofdrolspelers. Wat waarschijnlijk ook de bedoeling was van het niet meewerken.
Verbazing
Ik blijf wel met verbazing zitten. Niet om wat er gebeurd is. Dat is geen nieuws en ook niet verrassend. Iedereen in Limburg weet ‘hoe het werkt’. En toch stemt een heel dorp op een politicus die grossiert in vriendendiensten… omdat hij ‘voor ons dorp dingen regelt’. De politieke overtuiging speelt geen enkele rol. Zolang we in Limburg met zijn allen op deze politici stemmen, verandert er weinig.
Een overheid kan niet én rechtsstaat zijn én niet integer. Een niet-integere overheid kan de rechtsorde niet handhaven. De overheid is óf wel óf niet integer. Een beetje integer kan niet. Wie de integriteit laat aantasten, tast het vertrouwen van de burger in het bestuur, en daarmee de democratie in haar wortels aan. – Ien Dales, minister van Binnenlandse Zaken 1989-1994. Citaat op pagina 259.
