De tijden veranderen
Revolutie na revolutie, de tijden veranderen in Hamburg. Van de RAF naar de homo-emancipatie en natuurlijk de val van de Muur in 1989. Maar het begint met de 70e verjaardag van Henny, in 1970.
De tijden veranderen. En razen voorbij in dit deel. Op een of andere manier leek het tempo mij hoger dan in deel 2. De kinderen en kleinkinderen van Henny, Käthe, Ida en Lina spelen een grote rol in dit boek. Door hun ogen beleef je de revoluties en veranderingen in het laatste deel van de eeuw. Culturele revoluties via Klaus en Florentine, politieke omwentelingen via Katja en Ruth. En hoe mooi dat de (klein)dochters van de vriendinnen elkaar ook blijven vasthouden.
Vriendenfamilie
Het mooiste uit dit boek vond ik het woord ‘vriendenfamilie’. In het Duits klinkt het nog mooier: Freundenfamilie. Omdat het bijna als ‘Freude’, vreugde, klinkt. Want dat brengt deze vriendenfamilie: vreugde. En mensen die er bij voor- en tegenspoed voor je zijn. En daarmee landt nog een revolutie in het boek: die van familie als belangrijkste mensen in je leven naar vrienden.
Portret van een eeuw
De tijden veranderen is het laatste deel van de ‘Jahrhundert-Trilogie’ van Carmen Korn. Ze heeft hiermee een prachtig portret van een eeuw geschreven. Een eeuw door Duitse ogen. De verschillen met de Cazalets van Elizabeth Jane Howard zijn enorm.
Hoewel in dit boek vier vriendinnen centraal staan, gaat het toch vooral over de tijd. ‘Tijd’ staat niet voor niets in elke titel. Ik moest even wennen aan het idee. Daarna las ik een boeiend portret van een eeuw waarin zo ongeveer alles veranderde. Behalve de vreugde die vriendschap geeft. Dat is van alle tijden.
