De omwenteling of de eeuw van de vrouw
De omwenteling gaat over de eeuw waarin de vrouw eindelijk rechten kreeg. En dat is dus nog maar 40 jaar geleden. Huh? Ja. Pas in 1984 werd een getrouwde vrouw ook bij de Belastingdienst gelijk behandeld. Tot die tijd gingen aftrekposten en de belastingvrije som automatisch naar de man. Nederland liep wat vrouwenrechten betreft in Europa ver in de achterhoede. Met je ‘gidsland’.
Zelfstandig wezen
Je begrijpt: ik heb mij regelmatig zitten verbijten. Over hoe weinig rechten vrouwen hadden. Of beter: ze bestonden gewoon niet. En hoe lang dat in Nederland in stand bleef. De Eerste Wereldoorlog zorgde in landen om ons heen voor een emancipatiegolf (zoals je kunt lezen in Dochters van een nieuwe tijd). Die golf ging net als de oorlog aan Nederland voorbij. Waardoor vrouwen als mijn oma’s ophielden een zelfstandig wezen te zijn op de dag dat ze trouwden: ze kregen ontslag, mochten geen bankrekening meer en waren volstrekt wilsonbekwaam voor de wet. Ja, ze mochten sinds de verkiezingen van 1922 voor het eerst stemmen, maar dat was het dan wel.
Waarom was het voor mijn moeder en bijna alle vrouwen onontkoombaar geweest om huisvrouw te worden en hun andere talenten te begraven?
Bore-out
Suzanna Jansen vertelt in dit boek het fictieve verhaal van haar moeder, haar zus en haarzelf. Het is daardoor een persoonlijk verhaal. Een verhaal dat bij mij daardoor echt binnenkomt. Omdat je in plaats van de moeder en zus van Suzanna Jansen je oma, je moeder of misschien wel jezelf kunt voorstellen. Jansen vertelt over de eeuw waarin vrouwen eindelijk rechten kregen. Maar ook hoe het was toen vrouwen die rechten nog niet hadden. Hoe zij eronder leden dat hun hersens op standje ‘uit’ moesten. Dat hun leven zich afspeelde tussen de vier muren van het eigen huis. Vrouwen raakten bore-out.
Bolwerk van meningen
Het stuk dat mij raakte was het onderzoek van psychiater Kees Trimbos in de jaren ‘60 naar huisvrouwen die mentaal vastliepen. Als hij vrouwen adviseerde werk buitenshuis te overwegen, stuitte hij op ‘een bolwerk van meningen, vooroordelen, sociale ordening, prestige, klasse-bewustzijn en zo meer’ dat moeilijk te slechten bleek. Omgekeerd trof hij ‘beroepsvrouwen’ die kampten met ‘psychische spanningen, stoornissen en afwijkingen. Werkproblemen die vaak direct samenhingen met de plaats van de vrouw in ons arbeidsbestel, dat nog zo typisch op mannelijke leest geschoeid is.’ Letterlijk uit het onderzoek dus. En nog steeds actueel. Alhoewel het wel langzaam aan het veranderen is.
Jansen laat met dit boek goed zien hoe de positie van de vrouw in 100 jaar veranderde. Ik werd boos van al het onrecht. En tegelijk ben ik dankbaar: want wat ben ik blij dat ik ‘pas’ eind jaren 70 geboren ben.
