De nieuwe tsaar
De nieuwe gangster-tsaar, dat zou een betere titel zijn geweest. Want Poetin is vooral een gangster. Net zo meedogenloos als de Corleones uit The Godfather of de straatgangster in Tbilisi net na de val van de Sovjet-Unie in Het schaarse licht. De nieuwe tsaar beschrijft Poetins jeugd, zijn jaren bij de KGB en hoe hij de machtigste man van Rusland kon worden.
De nieuwe tsaar is heel leesbaar. Op de cover staat ‘leest als een thriller’. Nu weet ik niet zo goed hoe een thriller leest, maar het leest in elk geval net zo makkelijk als een fictieboek.
Myers neemt je mee naar Leningrad (nu: Sint Petersburg), naar Poetins jeugd. Hij was een straatrat. Met ouders die niet meer in staat waren van hem te houden door hun oorlogstrauma’s (invalide vader, 2 kinderen verloren). Poetin raakte als tiener geobsedeerd door het leven van geheim agent, dat wilde hij en daar deed hij alles voor. Bij de KGB kreeg hij een kantoorbaan: in de gaten houden of de geheim agenten hun werk goed deden. Terug in Rusland verhuisde hij naar het huis van zijn ouders in Sint Petersburg. En door stom toeval/ goed gokken belandde hij op het juiste moment op de juiste plek.
De biograaf doet gelukkig geen poging het gedrag van Poetin te verklaren. Dat zou alleen maar speculatie zijn. Hij geeft wel een inkijkje in het gedrag van Poetin door anekdotes uit zijn omgeving, door citaten van hemzelf en natuurlijk ook door het benoemen van feiten. Myers werkte zelf 26 jaar als correspondent voor The New York Times in Moskou, waarvan 7 jaar tijdens Poetins presidentschap.
Emotieloos
Tijdens het lezen viel mij op dat Poetin bijna als een robot emotieloos opdrachten uitvoert. Eerst als KGB-agent, daarna als medewerker van Sobtsjak, de burgemeester van Sint Petersburg. Poetin vraagt niet waarom, maar regelt. Hij vormt daardoor ook geen gevaar voor de mannen (want dat zijn het allemaal) boven hem, want zijn enige ambitie is de opdracht uitvoeren. Ook als zijn vrouw na een auto-ongeluk zwaargewond (gebroken rug) in het ziekenhuis ligt en zijn dochters alleen thuis zijn. Je bent namelijk druk met onderhandelingen met Ted Turner van CNN voor de burgemeester, dus dan stuur je je secretaresse om je kinderen te verzorgen. Ook als je dochter in de auto zat en het ongeluk meemaakte.
Via zijn oude collega’s uit Sint Petersburg belandt Poetin in Moskou. Daar werkt hij op dezelfde methodische wijze, überloyaal aan zijn opdracht. Dankzij de grote chaos en machtsstrijd wordt hij op een gegeven moment zelfs hoofd van de veiligheidsdienst. Totdat hij zelf slachtoffer wordt van die chaos en in maart 1998 besluit aan het einde van Jeltsins presidentschap ook op te stappen. De rest is geschiedenis. Vanaf het moment dat Poetin premier wordt, lijkt hij iemand anders te worden. Emotieloos blijft hij, maar zijn opdracht is nu ‘Make Russia Great Again’. Hij lijkt in meer opzichten op Trum. Samen met Kremlinmarketeers werkte hij zorgvuldig aan imago. Vooral via tv-beelden. Volgde ook maniakaal tv-nieuws, net als Trump belde hij met directeuren van zenders. ‘Hij begrijpt dat de grondslag van de macht in Rusland niet wordt gevormd door het leger of door de politie, maar door de televisie. Dat is zijn allerdiepste overtuiging.’
Tijdens zijn premierschap en presidentschap ontwikkelt Poetin zich tot een niets en niemand ontziende dictator. Van een land in roerige tijden met hoop op een betere toekomst veranderde hij het land in een loyale Poetin-staat door ‘het land te verdelen en door het volk angst aan te jagen voor de binnenlandse vijand die alle verworvenheden terug wilde draaien’. De quote hierna vond ik treffend hoe we nu Poetin bezig zien:
Poetin over de verwoesting en plundering van Grozny: Rusland had de plicht deze ‘schaamteloze en laaghartige’ rebellen tot elke prijs te verpletteren. ‘Helaas heeft nog niet iedereen in de westerse landen dit begrepen, maar we zullen geen enkele verdere vernedering toestaan van de nationale trots van de Russen of enige bedreiging van de territoriale integriteit van het land’.
Een zeer leesbare biografie, aanrader als je meer wilt begrijpen van Poetin. Tegelijkertijd ging ik steeds minder begrijpen van de mensen om hen heen. Hoe kan het dat niemand zei: ‘Stop hou op’? Hoe kon 1 man in zo korte tijd het hele veiligheidsapparaat voor hem laten werken? Dat blijft toch wel het raadsel.
