China
In de 19e eeuw was China het toneel van de Opiumoorlogen. Het was ook de periode waarin China toegankelijk werd voor buitenlandse handel. In China leidt Edward Rutherfurd je door deze periode aan de hand van een Engelse koopman (durfkapitalist zouden we tegenwoordig zeggen), een Engelse missionaris, een hoge Chinese ambtenaar, een Chinese boerendochter en een Chinese hofdienaar.
Edward Rutherfurd schrijft geschiedenis zoals je dat vroeger graag in je geschiedenisboek had. Of, nog beter wellicht, als een hapklare Netflixserie. Rutherfurd schrijft de grote geschiedenis door de ogen van gewone mensen die er toevallig bij waren. En dat is fijner lezen dan de droge feiten. Rutherfurd past zijn ‘recept’ dit keer toe op China. Enige verschil: zijn andere boeken omspannen eeuwen, dit boek ‘maar’ een eeuw. De 19e eeuw om precies te zijn, de eeuw van de Opiumoorlogen, de Bokseropstand en van het openstellen van China voor buitenlandse handel.
De durfkapitalist versus de ambtenaar
Het boek begint in Calcutta waar John Trader op zoek is naar een investering om snel rijk te worden. De opiumsmokkel is booming, dus hij wordt partner bij een handelsbedrijf in Macau. Deze John Trader vond ik in het begin een vrij irritant personage. Uiteindelijk werd hij een soort Lord John Marbury uit The West Wing en vond ik hem interessant. Het andere personage waar het boek mee begint is Shi-Rong, een Chinese ambtenaar die als assistent van de gouverneur naar Macau gestuurd wordt om de opiumhandel te stoppen. Enter de Opiumoorlog. Je volgt de beide mannen tot aan het einde van de 19e eeuw.
Er komen veel personages langs in het boek. Ze bewegen allemaal rondom John Trader en Shi-Rong. Zo is er een missionaris (neef van John), de concubine van Shi-Rong, een Chinese hofdienaar, een smokkelaar en een militair. Via de hofdienaar (Laknagel) speelt ook keizerin Cixi een rol. Over haar las ik eerder de biografie De keizerin en de historische roman Keizerlijk geel van Lucas Zandberg (aanrader!). Die passages waren herkenbaar. Het waren vooral veel personages, waardoor het soms lastig was om te bedenken wie het ook maar weer was en waar het verhaal gebleven was.
Droge feiten
Er staan ook veel beschrijvingen van militaire bewegingen in het boek. Dat maakt dat je echt geïnteresseerd moet zijn in de geschiedenis. Oftewel: toch nog best veel droge feiten. Het is daarmee toch niet het geschiedenisboek zoals je dat vroeger graag gelezen had. Nog steeds beter dan droge feiten, want de verhalen maken het toch verteerbaar. Andere boeken van Rutherfurd vond ik echter beter geslaagd.
Tot slot: het boek heeft een Europees perspectief, alhoewel Rutherfurd echt wel zijn best doet om de impact van de oorlogen en de vredesakkoorden op China en de Chinezen te laten zien. Het blijft echter beperkt tot de elite van ambtenaren en hofpersoneel. Wat het boek vooral leert is hoe China opengebroken werd voor buitenlandse handel. En hoe duur vernederende vredesakkoorden en herstelbetalingen zijn. We merken nu nog de gevolgen, want reken maar dat China zich niet nogmaals laat vernederen.
