Aleksandra
Alexandra vraagt haar kleindochter Lisa om een geborduurde doek naar haar vermiste oom in de Donbas te brengen nadat Rusland daar is binnengevallen. Net over de grens komt Lisa in het magisch-realistische Paleis van de verloren Don Kozak terecht. Daar vertelt overgrootopa Nikolaj zijn geschiedenis.
Oekraïne heet ook wel grensland. De geschiedenis van dit gebied is doordrenkt met oorlog, verwoesting, honger en ander leed. Dat geldt ook voor de familiegeschiedenis van Lisa Weeda. Weeda vertelt het verhaal van haar oma, Aleksandra, en daarmee het verhaal van Oekraïne in de 20e eeuw.
Duizelingwekkende achtbaan
Lisa Weeda gebruikt in haar boek magisch-realistische elementen. Het Paleis van de verloren Don Kozak, een soort kruising tussen een tijdmachine en een tussenwereld voor doden die nog niet hun eeuwige rust gevonden hebben. En witte herten met een gouden pijl in hun rug die als een soort beschermers bij naderend onheil opdoemen. Vooral het Paleis is een duizelingwekkende verzameling elementen die ik vooral heel chaotisch vond. Dan sprong het van overgrootopa Nikolaj naar Lisa zelf naar oma Aleksandra en weer terug. En omdat sommige namen vaak voorkomen in de familie was de stamboom in het boek heel handig. Ook al was ik soms ook daar het spoor bijster over welke Nikolaj het nu ging. Kortom, een boek waar je de aandacht bij moet houden.
Mooi vond ik de symboliek van de doek met zwarte en rode lijnen die alle oorlog, honger en verbanning overleefde. Symboliek met textiel en draden zie je vaker terug in literatuur uit die regio (Nino Haratischwili’s Het Achtste Leven bijvoorbeeld). Ook de witte herten als symbool van de Kozakkengeschiedenis zijn prachtig. Het Paleis van de verloren Don Kozak vond ik minder geslaagd. Het is een duizelingwekkende achtbaan van tijdperken en personages.
Weeda vertelt met haar familiegeschiedenis de geschiedenis van Oost-Oekraïne in de afgelopen eeuw. Ik vond het zelf prettig dat ik daar al wat meer over wist, dat maakte het verhaal makkelijker te volgen. Je moet uit de context opmaken waar in de tijd je bent. Als je de grote gebeurtenissen kent, dan heb je vrij snel door waar in de tijd je zit. Als je dat lukt, dan lees je een verhaal over het menselijke leed dat oorlog, onderdrukking en verovering altijd veroorzaakt. En dat mensen daar op verschillende manieren mee omgaan.
